De werkelijke impact van datacenters.
Elk uur dat je door Instagram, X, Facebook of TikTok scrolt, elk bericht, foto of video die je bekijkt, elke tweet die je post, elk bericht dat je ‘liket’ – het voelt zo onschuldig, zo immaterieel. Het is maar een scherm. Het zijn maar pixels. Het zijn maar bytes.
Maar achter elke scroll, elke like, elk bericht staat een enorme fysieke infrastructuur die elektriciteit verbruikt alsof het onbeperkt aanwezig is, die drinkwater gebruikt voor koeling alsof het oneindig is, en die CO2 uitstoot alsof de klimaatcrisis een ver-van-mijn-bed-show is.
Welkom bij het vuile geheim van Big Tech: datacenters zijn de kolencentrales van de 21ste eeuw. En terwijl Meta, Google en Amazon ons vertellen hoe ‘groen’ en ‘duurzaam’ ze zijn, bouwen ze steeds grotere datacenters die meer stroom verbruiken dan hele landen – en dat allemaal zodat jij kan zien wat iemand die je niet kent heeft gegeten bij het avondeten.
De onzichtbare energieverslinders
Laten we beginnen met de cijfers, want die zijn spectaculair slecht.
Datacenters wereldwijd gebruiken ongeveer 1-2% van het totale mondiale elektriciteitsverbruik. Dat klinkt misschien niet veel, maar besef: dat is evenveel als het hele land Japan verbruikt. En het groeit exponentieel. Tegen 2030 wordt verwacht dat datacenters 3-4% van de wereldwijde elektriciteit opsouperen.
Een enkel groot datacenter – zoals die van Meta of Google – verbruikt net zoveel stroom als 50.000 tot 100.000 huishoudens. Per dag. Elk uur. Elke seconde. Non-stop, 24/7, 365 dagen per jaar.
Om dat in perspectief te plaatsen: de elektriciteit die nodig is om jouw Instagram-feed te laden, je YouTube-video’s te streamen, en je cloud-foto’s op te slaan, gebruikt méér energie dan alle elektrische auto’s in Nederland bij elkaar verbruiken.
Maar Big Tech vertelt je dat niet. Ze vertellen je over hun ‘carbon neutral’ ambities. Over hun ‘groene energie’-deals. Over hun ‘duurzaamheidsinitiatieven’.
Wat ze je niet vertellen is dat de absolute hoeveelheid energie die ze verbruiken blijft exploderen, sneller dan ze ooit groene energie kunnen inkopen.
Water: het andere vergeten probleem
En dan hebben we nog niet eens gesproken over water. Want datacenters worden heet. Héél heet. Al die servers die 24/7 draaien produceren zoveel warmte dat ze continu gekoeld moeten worden. En hoe koel je iets? Met water. Enorm veel water.
Een gemiddeld datacenter gebruikt tussen de 3 en 5 miljoen liter water per dag. Per dág. Dat is genoeg om een klein dorp van drinkwater te voorzien.
Meta’s datacenters in droogtegevoelige regio’s zoals Arizona pompen miljoenen liters grondwater per dag op om hun servers koel te houden – terwijl omwonenden wordt gevraagd om korter te douchen en hun gazon niet te sproeien.
In Nederland zijn plannen voor datacenters die meer water zouden gebruiken dan hele gemeenten. In een tijd waarin waterschaarste een groeiend probleem wordt, waarin we burgers vragen om bewuster met water om te gaan, geven we groen licht aan bedrijven die miljoenen liters per dag door hun koelsystemen jagen – zodat jij kan zien hoeveel likes je laatste selfie kreeg.
De werkgelegenheid mythe
“Maar ze creëren banen!” hoor je politici roepen als ze weer een nieuw mega-datacenter mogen aankondigen. “Economische groei! Werkgelegenheid!”
Laten we eerlijk zijn: dat is een leugen.
Een modern datacenter heeft bijna geen personeel nodig. De meeste faciliteiten draaien grotendeels geautomatiseerd. De banen die er zijn? Beveiliging. Schoonmaak. Een handjevol technici. Misschien 20-50 mensen voor een faciliteit die evenveel stroom verbruikt als een middelgrote stad.
Vergelijk dat met een traditionele fabriek van dezelfde grootte. Die zou honderden, soms duizenden werknemers in dienst hebben. Productie, logistiek, administratie, onderhoud – echte werkgelegenheid.
Een datacenter? Een paar bewakers die rondjes lopen. Een paar technici die af en toe een server vervangen. En verder: lege hallen vol met servers die dag en nacht elektriciteit opzuigen.
De economische impact is een grap. De belastinginkomsten zijn minimaal – Big Tech is meester in belastingontwijking. De werkgelegenheid is verwaarloosbaar. Maar de energierekening? Die is voor ons allemaal.
De vergelijking met veeteelt: wie is de echte klimaatzondaar?
En dan komen we bij een interessante vergelijking. Want als er één sector is die constant aan de klimaatschandpaal wordt genageld, is het de veeteelt. Koeien en varkens ruimen, stikstof reduceren, uitkopen van boeren, inkrimpen van de veestapel – de boer is de boeman van het klimaatdebat.
Laten we de cijfers eens naast elkaar leggen.
De wereldwijde veeteelt is verantwoordelijk voor ongeveer 14,5% van alle broeikasgasemissies. Dat is substantieel. Dat is een probleem. Dat moet aangepakt worden.
Maar datacenters – alleen al datacenters, zonder de productie van alle apparaten, zonder het elektriciteitsnetwerk, zonder de rest van de digitale infrastructuur – zijn goed voor ongeveer 2-3% van de mondiale CO2-uitstoot. En dit percentage verdubbelt elke vijf jaar.
Als we deze trend doorzetten, dan zijn datacenters rond 2035-2040 een even grote klimaatuitstoot-post als de volledige veeteelt. Eén sector – servers waar jouw kattenfilmpjes op staan – even vervuilend als alle koeien, varkens, kippen en schapen op de wereld bij elkaar.
En hier is het perverse: we dwingen boeren om hun bedrijf op te geven. We verplichten ze hun veestapel in te krimpen. We kopen bedrijven uit. We leggen hun strenge stikstofregels op. We maken hun leven onmogelijk – allemaal in naam van het klimaat.
Maar Big Tech? Die krijgt groen licht voor hun volgende mega-datacenter. Die krijgt belastingvoordelen. Die krijgt voorrang op het elektriciteitsnetwerk. Die krijgt toegang tot grondwater, ook in droogtegevoelige regio’s.
Een boer die 100 koeien houdt moet een vergunning aanvragen, een milieueffectrapportage laten maken, stikstofrechten kopen, en zich verantwoorden voor elke kubieke meter methaan. Een datacenter dat evenveel CO2 uitstoot als 50.000 huishoudens? “Welkom! Hier is jullie stroomaansluiting!”
De AI-versnelling: van erg naar catastrofaal
En dan hebben we nog niet eens gesproken over kunstmatige intelligentie. Want terwijl traditionele datacenters al enorme energieverslinders zijn, is AI op een heel ander niveau.
Het trainen van één groot AI-model – denk ChatGPT, Midjourney, of de AI-tools van Meta – verbruikt evenveel elektriciteit als ongeveer 126 huishoudens gebruiken in een heel jaar. Eén model. Eén keer trainen.
En die modellen worden niet één keer getraind. Ze worden continu bijgewerkt, verfijnd en opnieuw getraind. Elke nieuwe versie van ChatGPT? Maanden aan servers die non-stop draaien, miljoenen kWh aan elektriciteit, tonnen aan CO2.
Google’s AI-zoekopdrachten gebruiken 10 keer meer energie dan een traditionele zoekopdracht. Microsoft’s Copilot? Meta’s AI-filters op Instagram? TikTok’s aanbevelingsalgoritme? Het zijn allemaal energieverslinders die draaien op datacenters die steeds groter en hongeriger worden.
En de AI-race begint pas. Elk techbedrijf bouwt steeds grotere AI-modellen. Steeds meer rekenkracht. Steeds meer datacenters. De energiebehoefte groeit exponentieel.
Tegen 2030 zou AI alleen al 10% van de mondiale elektriciteit kunnen verbruiken. Tien procent. Van alle elektriciteit op aarde. Voor chatbots en beeldgeneratoren en aanbevelingsalgoritmes.
Het groenwassen: hoe Big Tech liegt over duurzaamheid
En wat doet Big Tech? Ze groenwassen als olympische kampioenen.
“We draaien op 100% hernieuwbare energie!” roepen ze van de daken. Maar wat betekent dat? Het betekent dat ze ergens anders op de wereld in een windpark investeren, en die groene energie “claimen” terwijl hun datacenter gewoon stroom trekt van het lokale net – dat meestal voor 60-80% op fossiele brandstoffen draait.
Het is boekhoudkundige magie. Het is een klimaattruc. Het is vals.
Google koopt groenestroomcertificaten in Noorwegen en claimt daarmee dat hun datacenter in Virginia ‘groen’ is. Maar dat datacenter trekt gewoon stroom van het lokale net, dat grotendeels op kolen draait. De elektriciteit die Google in Noorwegen “koopt” zou toch wel geproduceerd zijn – het vervangt niets.
Meta kondigt aan “carbon neutral” te zijn, maar gebruikt daarvoor carbon offsets – ze planten bomen in Brazilië om te “compenseren” voor hun energieverbruik in de VS. Alsof een boom in de Amazone de kolencentrales in de VS neutraliseert.
Het is allemaal PR. Het is allemaal marketing. Het is allemaal bullshit.
De werkelijke CO2-uitstoot van datacenters groeit elk jaar. De absolute hoeveelheid energie die ze verbruiken explodeert. Maar zolang ze genoeg groenestroomcertificaten kopen en genoeg bomen laten planten in hun rapporten, kunnen ze claimen “duurzaam” te zijn.
De netwerk-congestie: wiens stroom is het eigenlijk?
En dan is er nog het probleem van netwerkcapaciteit. Want al die datacenters moeten aangesloten worden op het elektriciteitsnet. En dat net is er niet oneindig.
In Nederland zijn er al regio’s waar nieuwe bedrijven geen stroomaansluiting meer kunnen krijgen omdat het net vol zit. Woningbouw loopt vertraging op omdat er geen elektriciteit meer beschikbaar is. Kleine bedrijven moeten wachten op uitbreiding omdat de capaciteit op is.
Maar datacenters? Die krijgen voorrang. Die krijgen direct access. Die krijgen supersnelle procedures.
Want Big Tech betaalt goed. Big Tech heeft advocaten. Big Tech heeft lobbyisten. En Big Tech heeft ministers aan het lijntje die dolgraag kunnen zeggen dat ze “de digitale economie hebben aangetrokken”.
Het resultaat? Gewone burgers en bedrijven wachten jaren op stroomaansluitingen, terwijl hypergrote datacenters binnen maanden aangesloten worden op het net – en vervolgens evenveel stroom opsouperen als een middelgrote stad.
In Ierland gebruiken datacenters inmiddels 18% van alle elektriciteit in het land. Achttien procent. Voor servers. Terwijl Ierse huishoudens gevraagd wordt hun energieverbruik te verminderen.
In Noord-Virginia, ’s werelds grootste concentratie van datacenters, is 25% van alle elektriciteit voor datacenters. Een kwart. Van alle stroom. Voor servers die jouw Facebook-berichten opslaan.
De hypocrisie van klimaatactivisme
En hier wordt het echt pijnlijk hypocriet. Want wie zijn de grootste voorstanders van klimaatactie? Wie post het meest over klimaatverandering? Wie deelt de meest verontwaardigde berichten over fossiele brandstoffen en CO2-uitstoot?
De gebruikers van sociale media. Millennials en Gen-Z die vanuit hun iPhone verontwaardigd zijn over klimaatverandering – terwijl ze hun dagen doorbrengen op platforms die meer CO2 uitstoten dan de hele luchtvaartindustrie.
Klimaatactivisten organiseren protesten via Facebook – waarvan de datacenters evenveel water gebruiken als kleine steden. Influencers preken duurzaamheid op Instagram – terwijl elke foto die ze uploaden CO2 kost om op te slaan, te comprimeren, te distribueren, en te tonen aan miljoenen volgers.
De vleesconsumptie daalt – en dat is goed. Mensen vliegen minder – en dat helpt. Maar datzelfde publiek scrollt gemiddeld 2,5 uur per dag door sociale media, streamt Netflix, speelt online games, en slaat alles op in de cloud.
De klimaatimpact? Groter dan hun vliegvakanties. Groter dan hun vleesconsumptie. Maar niemand praat erover.
Want het is onzichtbaar. Het is immaterieel. Het voelt niet als vervuiling als je door TikTok scrolt. Er komt geen rook uit je telefoon. Je ziet de CO2 niet.
Maar hij is er wel. Elke seconde. Elke scroll. Elke like.
Wat nu? De ongemakkelijke keuzes
Als we serieus zijn over klimaatverandering, dan kunnen we Big Tech’s datacenters niet meer negeren. We kunnen niet boeren wegpesten terwijl we Big Tech een vrijbrief geven. We kunnen niet burgers vragen korter te douchen terwijl datacenters miljoenen liters water per dag verbruiken. We kunnen niet prediken over CO2-reductie terwijl we toestaan dat één sector zijn uitstoot elke vijf jaar verdubbelt.
Maar wat dan? Want hier komt de ongemakkelijke waarheid: we zijn verslaafd. Aan sociale media. Aan streaming. Aan de cloud. Aan instant everything.
Niemand wil minder Instagram. Niemand wil langzamere YouTube. Niemand wil beperkte cloud-opslag. En zeker niemand wil betalen voor de echte kosten van al die “gratis” diensten.
Want dat is wat het is: wij betalen niet voor Facebook of Instagram of YouTube. Dus wie betaalt dan? De planeet. Met elektriciteit. Met water. Met CO2.
De oplossingen die niemand wil
Er zijn oplossingen. Maar ze zijn allemaal ongemakkelijk.
Ten eerste: dwing Big Tech om te betalen voor hun echte impact. CO2-belasting op datacenters. Waterheffing. Energieheffing. Maak het duur. Heel duur. Zo duur dat het pijn doet. En laat die kosten doorberekenen aan gebruikers. Want als Tiktok €25 per maand zou kosten, hoeveel mensen zouden er dan nog dagelijks scrollen?
Ten tweede: stop met voorrang geven aan datacenters. Als er een tekort aan netwerk-capaciteit is, gaan woningen en bedrijven voor. Punt. Big Tech wacht maar tot er genoeg groene elektriciteit is. En als dat betekent dat hun expansie vertraagt? Mooi. Graag zelfs.
Ten derde: verbied datacenters in waterschaarste-gebieden. Gewoon verbieden. Als een regio onvoldoende water heeft, mag je daar geen mega-facility bouwen die miljoenen liters per dag opsoupeert. Arizona, Zuid-Spanje, delen van Nederland – geen datacenters. Nergens.
Ten vierde: eis transparantie. Elk datacenter publiceert maandelijks zijn water- en elektriciteitsverbruik. Elk techbedrijf publiceert de echte CO2-uitstoot per gebruiker, per post, per video. Laat mensen zien wat hun scroll kost. Misschien – misschien – maakt dat verschil.
Ten vijfde: stop met groenwassen. Als je stroom trekt van een net dat op kolen draait, ben je niet groen. Punt. Geen certificaten, geen offsets, geen creatief boekhouden. Echte groene stroom of geen groene claims.
De keuze die we niet maken
Maar dit gebeurt niet. Want Big Tech heeft macht. Economische macht. Politieke macht. Ze hebben lobbyisten in Brussel, in Den Haag, in Washington. Ze doneren aan politieke partijen. Ze dreigen met hun investeringen te vertrekken als ze regels krijgen die ze niet leuk vinden.
En wij? Wij zijn verslaafd aan hun producten. We zijn boos over klimaatverandering, maar we willen niet opgeven wat het kost. We zijn verontwaardigd over de boeren, maar scrollen ondertussen 3 uur per dag door Instagram.
En dus gaat het door. Elke dag worden er nieuwe datacenters gebouwd. Elke dag groeit het energieverbruik. Elke dag stoot Big Tech meer CO2 uit. Elke dag gebruiken ze meer water.
En elke dag vertellen ze ons hoe “sociaal” hun media zijn. Hoe ze “communities” verbinden. Hoe ze “de wereld beter maken”.
Maar de waarheid? Sociale media zijn helemaal niet sociaal. Ze zijn egoïstisch. Ze zijn extractief. Ze nemen onze aandacht, ons gedrag, onze data – en ze laten de rekening achter bij de planeet.
Ze zijn niet sociaal. Ze zijn parasitair.
En totdat we dat erkennen, totdat we Big Tech met dezelfde strengheid behandelen als boeren, als automobilisten, als gewone burgers – blijven we spelen met cijfers terwijl de datacenters blijven draaien en de planeet blijft opwarmen.
Elke like, elke scroll, elke post.
De kolencentrales van de 21ste eeuw. Vermomd als sociale platforms. Gemaskeerd als vooruitgang.
En wij blijven scrollen.
